على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2288
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
عاذى ( zi ) ص . ع . مكان عاذى : جاى دور از آب . عاذية ( ziyat ) ص . ع . ابل عاذية : شترانى كه در چراگاه شيرين گياهى باشند كه شوره گياه نداشته باشد . عار ( r ) ا . ع . عيب و ننگ و فضيخت . الحديث : اياكم و الغلول فانها عار . عار ( r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ننگ و نكوهيدگى و بدنامى و افتضاح و رسوائى و بىآبروئى و بىحرمتى و شرمندگى و خجالت و حيا . و عار داشتن : شرم داشتن و شرمنده شدن و ننگداشتن . و خجالت داشتن . و خجل كردن . عار ( rr ) ص . ع . جمل عار : شتر گرگين . عارب ( reb ) ص . ع . با نشاط . و نهر بسيار آب . و مرد خورنده . عاربة ( rebat ) ص . ع . نهر بسيار آب . و چاه بسيار آب . و خالص . و العرب العاربة : تازيان خالص مقابل العرب المستعربة . عارة ( rat ) ا . ع . چيز عاريتى : فاتلف و اخلف انما المال عارة . عارة ( rrat ) ص . ع . مؤنث عار . يق : ناقة عارة : ماده شتر گرگين . عارج ( rej ) ا . ع . غايب و پنهان . عارد ( red ) ا . ع . برآينده . و بر كنار شونده و يكسو شونده . ج : عوارد . عارض ( rez ) ا . ع . ماده شتر بيمار . و ماده شتر شكستهء آفت رسيده . و ابر بر پهناى كرانهء آسمان . و كوه . و منه : عارض اليمامة . و هرچه پيش نمايد شخص را از پرده و جز آن . و صفحهء گردن . و صفحهء صورت و طرف روى و صفحهء رخسار مردم . و دندانهائى كه در كنار دهان است . و هر دو جانب دهن . و عطا . و ملخ بسيار . و عارض الجند : سالار لشكر . عارض ( rez ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اتفاق و عارضه . و بروز و ظهور ناگهانى . و واقعه و حادثه . و آفت و آسيب و بلا . و هر چيز كه وقوع آن غير منتظر و غير دائم باشد . و هر آنچه به چيزى لا حق شود و در آن پديد آيد كه سابقا در وى نبوده . و كسى كه در محكمهء قضاوت و عدالت تظلم كند و داد خواهى نمايد . و رخسار و سج و صفحهء صورت . و عارض شدن و يا عارض گرديدن : واقع شدن و صادر گشتن و اتفاق افتادن . و بروز نمودن و رويدادن . و بديوان عدالت تظلم كردن . و دادخواهى نمودن . و عارض لشكر : عرضه دهندهء لشكر و شماركنندهء لشكر و سالار لشكر . و عارض ممالك : خزينهدار . عارضا ( rezan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - اتفاقا و بطور ناگهانى . عارضان ( rez ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه دو طرف رخسار . و خفيف العارضين : سبك موى و روى و دندان . عارضة ( rezat ) ا . ع . صفحهء رخسار . و حاجت . و حادثه . و ماده شتر بيمار و آفت رسيده كه آن را بكشند . و دندان و دندانهاى كنار دهن . ج : عوارض . و هر چيز كه شخص را پيش آيد . و چوب بالاى در كه بر آن گردد . و كرانه . و پشتيبان در و بالارو . و تير سقف . و زبان آورى و تيز زبانى . و چستى و چابكى . و دليرى . و رسائى در امور . و قوت و قدرت در سخن و جز آن . و عارضة من الوجه : آنچه از روى در وقت خنده آشكار گردد . و در ملامت گويند : بنو فلان يا كلون الا العوارض يعنى فلان طايفه نمىخورند مگر گوشت ماده شتر بيمار و يا آفت رسيده را . عارضة ( rezatan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - از گوشهء چشم . و منحرفا . عارض نامه ( ez - n me ) ا . پ . قبوض دريافتى ماليات . عارضه ( reze ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اتفاق . و اتفاق ناگهانى و حادثه و آفت و آسيب و بلا . و هر چيز كه وقوع آن غير منتظر باشد . عارضى ( rezi ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر آنچه در چيزى پديد آيد كه سابقا در وى نبوده . و اتفاقى و ناگهانى . و ناپاينده . و باصطلاح فلسفه : نيگوهر . عارضيه ( reziyye ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - عارضى و ناپاينده . عارف ( ref ) ص . ع . دانا و شناسنده . ج : عرفاء . و مرد شكيبا . و امر عارف : كار معروف . و هو عارف : او مدبر امور است و قائم بسياست مىباشد . عارف ( ref ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - واقف و دانا و آگاه و با فهم و با ادراك و عالم و با علم و دانشمند و حاذق و عاقل و هوشيار و زيرك و با فراست . و مقدس . و مرشد . عارفانه ( refane ) م ف پ . - ماخوذ از تازى - عاقلانه و خردمندانه و زيركانه . و زاهدانه . و بطور رمز و ايما . عارفة ( refat ) ا و ص . ع . امراة عارفة : زن شكيبا و صبور . و نيز عارفة معروف و مشهور و شناخته شده . و نيكوئى . ج : عوارف . عارك ( rek ) ص . ع . زن حايض . و شترى كه آرنج وى پهلويش را بريده به حدى كه به گوشت رسيده باشد . ج : عوارك . عارم ( rem ) ص . ع . سخت و شديد . و يوم عارم : روز سخت سرد . و رجل عارم : مرد پليد . و صبى عارم : كودك